Jan Gerrits Hoekzema (No 26)

Jan Gerrits Hoekzema (No 26)

Dit artikel is het vijfenveertigste uit een serie over burgers die zich inzetten voor militaire taken en gaat over de dienstplicht, schutterijen en het reguliere leger. De discussie over de dienstplicht is nu weliswaar minder, maar nooit helemaal weg geweest en gezien het personeelstekort in het leger ook nu actueel. Het is nuttig om dit fenomeen in historisch perspectief te plaatsen. Sommigen hebben de dienstplicht ondergaan maar er zijn ook mensen vrijwillig het leger ingegaan, waarbij "het leger" een rekbaar begrip is. Ook milities, schutterijen en andere paramilitaire organisaties komen aan de orde. Met de beschrijving van de lotgevallen van deze mannen zie je tegelijkertijd een verschuiving van de loyaliteit jegens de stad naar loyaliteit jegens de staat.  

Jan Gerrits Hoekzema (Hoeksema) is geboren op 18 maart 1827 te Oldehove. Hij was dagloner van beroep en is getrouwd met Geertje Alberts Bennema (Binnema). Ze hadden samen een dochter, Alberdina, geboren op 26 februari 1866 te Oldehove (1). Ze hadden ook nog een zoon, Albert, geboren op 3 juli 1863 te Oldehove (2).

Nog een andere zoon heette Gerrit Jans Hoeksema en is geboren op 13 (of 12) april 1860 te Burum. Gerrit was van beroep dienstbode (3) Hij woonde op B 219 in Kollum (4). Ze waren Nederlands Hervormd.

Geertje (Grietje) Binnema is op 90-jarige leeftijd overleden, op 3 januari 1918, te Kommerzijl, gemeente Oldehove (5) Geertje was op 22 maart 1827 geboren. Haar moeder was Ebbeltje (Egbertje) Berends Wolteringa en haar vader Albert Jans Binnema (no 54). Albert en Ebbeltje zijn op 2 jui 1811 met elkaar getrouwd in Zuidhorn. Albert is in 1782 in Visvliet geboren. Hij was schoenmaker van beroep. Hij is op 25 augustus 1839 in Burum overleden. Ze hadden naast Geertje nog een dochter, genaamd Trijntje, geboren op 16 augustus 1822 (12). Verder nog een zoon, genaamd Berent. Op 5 december 1825 kocht Albert een schuur in Munnekezijl voor 150 gulden van Gerlof Egberts Geertsma, wonende in Burum (13).

Jan Gerrits Hoekzema en Geertje Alberts Binnema zijn op 18 juni 1859 te Kollumerland getrouwd. Jan Gerrits Hoekzema is op 9 oktober 1868 te Kommerzijl overleden (17).

De vader van Jan Gerrits Hoekzema heette Gerrit Klaas Jans Hoeksema (no 52) en zijn moeder heette Jantje Wierds Mulder (6). Naast Jan Gerrits hadden Gerrit Klaas en Jantje Wierds nog een dochter, genaamd Geelje Hoeksema, geboren op 4 maart 1819 te Oldehove (14) en overleden op 22 maart 1851 te Oldehove (15), een dochter genaamd Trijntje Hoeksema, geboren op 18 september 1817, arbeidster van beroep en geboren te Saaksum, een dochter genaamd Renschke Hoeksema, geboren te Oldehove op 15 mei 1835 en overleden op 22 september 1912 te Grootegast; een dochter genaamd Dina Gerrits Hoeksema, geboren op 9 februari 1821 en dienstmaagd van beroep, overleden op 28-jarige leeftijd te Niehove. Gerrit Klaas en Jantje Wierds zijn op 10 juli 1817 getrouwd. Gerrit Klaas overleed op 52-jarige leeftijd te Oldehove (16).

Afbeelding 1 Certificaat van de Nationale Militie

Uit het certificaat van de Nationale Militie blijkt dat Jan Gerrits is afgekeurd wegens een lichamelijk gebrek en dat hij niet kon lezen en schrijven. (7)

De vader van Gerrit Klaassens Hoeksema heette Klaas Kristiaans (no 104) en zijn moeder heette Geelje Geerts.

Afbeelding 2 De handtekening van Gerrit Klaassens Hoeksema

De vader van Jantje Wierds Mulder heette Wierd Jans Mulder (no 106) en haar moeder heette Trijntje Hendriks. Trijntje Hendriks was dagloner van beroep en woonde te Visvliet, "aan de andere zijde".

Klaas Christiaans en Geelje (Chijlje) Geerts hadden naast Gerrit nog een zoon, genaamd Klaas, gedoopt op 12 oktober 1794 te Oldehove, boerenknecht van beroep (8) en een meisje genaamd Renske, geboren op 26 april 1789 te Oldehove. (9). Renske was getrouwd met Hendrik Bartels Tiemens en is op 9 november 1827 overleden.

Klaas en Geelje zijn op 19 mei 1782 voor de kerk te Oldehove getrouwd. Geelje komt uit Oldehove. Klaas is uit Farmsum afkomstig (10). Geelje is later met Jacob Frederichs uit Wansdorp hertrouwt.

Verder hadden ze nog een zoon met de naam Gerrit, geboren op 27 maart 1786 te Oldehove (11)

Noten en Literatuur:

(1) AlleGroningers te Groningen, BS Geboorte Bron: boek, Periode: 1866, Oldehove, 28 februari 1866, Geboorteregister 1866, aktenummer 14

(2) AlleGroningers te Groningen, BS Geboorte Bron: boek, Periode: 1863, Oldehove, 3 juli 1863, Geboorteregister 1863, aktenummer 44

(3) Kollumerland, Dienstboden, 1870-1880 Gemeente: Kollumerland c.a. Periode: 1870-1880

(4) Kollumerland, Kollum, 1880-1900 (H-P) Gemeente: Kollumerland c.a. Periode: 1880-1900

(5) AlleGroningers te Groningen, BS Overlijden Bron: boek, Periode: 1918, Oldehove, 4 januari 1918, Overlijdensregister 1918, aktenummer 1

(6) AlleFriezen te Leeuwarden, BS Huwelijk Burgerlijke Stand Kollumerland c.a. - Tresoar, Bron: boek, Deel: 2015, Periode: 1859, Kollumerland c.a., archief 30-21, inventaris­num­mer 2015, 18 juni 1859, Huwelijksregister 1859, aktenummer 29

(7) Huwelijksregister 1859, archiefnummer 30-21, Burgerlijke Stand Kollumerland c.a. - Tresoar, inventarisnummer 2015, aktenummer 0029 Gemeente: Kollumerland c.a. Periode: 1859

(8) AlleGroningers te Groningen, DTB Dopen Doop-, trouw- en begraafboeken enz. in de provincie Groningen, Bron: boek, Deel: 345..., Kerkelijke gemeente Oldehove, archief 124, inventaris­num­mer 345, 12 oktober 1794, Doop- en trouwboek 1661-1811

(9) AlleGroningers te Groningen, DTB Dopen Doop-, trouw- en begraafboeken enz. in de provincie Groningen, Bron: boek, Deel: 345..., Kerkelijke gemeente Oldehove, archief 124, inventaris­num­mer 345, 26 april 1789, Doop- en trouwboek 1661-1811

(10) AlleGroningers te Groningen, DTB Trouwen Doop-, trouw- en begraafboeken enz. in de provincie Groningen, Bron: boek, Deel: 345..., Kerkelijke gemeente Oldehove, archief 124, inventaris­num­mer 345, 19 mei 1782, Doop- en trouwboek 1661-1811, folio 276v

(11) AlleGroningers te Groningen, DTB Dopen Doop-, trouw- en begraafboeken enz. in de provincie Groningen, Bron: boek, Deel: 345..., Kerkelijke gemeente Oldehove, archief 124, inventaris­num­mer 345, 26 maart 1786, Doop- en trouwboek 1661-1811

(12) AlleFriezen in Leeuwarden, Civil registration births Burgerlijke Stand Kollumerland c.a. - Tresoar, Bron: boek, Part: 1006, Period: 1822, Kollumerland c.a., archive 30-21, inventory number 1006, August 17, 1822, Geboorteregister 1822, record number 83

(13) AlleFriezen in Leeuwarden (Netherlands), Notarial records Notarieel archief - Tresoar, Part: 070010, Period: 1823-1825, Kollumerland c.a., archive 26, inventory number 070010, December 5, 1825, Minuut-akten 1823, aktes 1825, record number 51

(14) AlleGroningers te Groningen, BS Geboorte ron: boek, Periode: 1819, Oldehove, 6 maart 1819, Geboorteregister 1819, aktenummer 15

(15) AlleGroningers te Groningen, BS Overlijden Bron: boek, Periode: 1851, Oldehove, 23 maart 1851, Overlijdensregister 1851, aktenummer 11

(16) AlleGroningers te Groningen, BS Overlijden Bron: boek, Periode: 1839, Oldehove, 23 maart 1839, Overlijdensregister 1839, aktenummer 15

(17) Huwelijksregister 1887, archiefnummer 30-21, Burgerlijke Stand Kollumerland c.a. - Tresoar, inventarisnummer 2025, aktenummer 0036 Gemeente: Kollumerland c.a. Periode: 1887

Kunstzinnige voorouders: Benne (Bernard) Simonsz Accema

Kunstzinnige voorouders: Benne (Bernard) Simonsz Accema 

Dit artikel is het vijfde artikel uit een serie over mijn voorouders die als ambachtsman of kunstenaar actief zijn geweest en verbonden zijn met de stad Leeuwarden. Want naast militairen en leraren waren er ook veel ambachtslieden en kunstenaars in de familie.

Dit vijfde artikel gaat over Benne Simonsz Accema. Hij is in Burum op 12 juli 1696 geboren en op 12 juli 1696 gedoopt. Hij is de zoon van Simon Accama, predikant en van Aeltje Boetes Nievelt. Simon heeft een zus, Rinske, en die is getrouwd met Johannes Huijberts van Emmenes. Zie het artikel over hem. Benne Simonsz Accema is dus geen voorvader, maar wel familie. Dit is dus een andere Benne Simonsz Accema dan die geboren is rond 1590 in Emden en wel een voorvader is!

Afbeelding 1 Zelfportret van Bernardus Simonsz Accama

Op 30 september 1726 was hij getuige van een belediging, in die tijd een zwaar vergrijp. Hij woonde toen aan de Grachtswal in Leeuwarden. In 1719 had hij daar een huis gekocht.

Hij woonde een groot deel van zijn leven in Leeuwarden. Hij werkte onder andere voor Stadhouder Willem IV. Hij gaf les aan zijn broer Mathijs. Hij had de gewoonte om de achterzijde van zijn werk te nummeren. Op een portret van Anna Maria van Burmania staat het nummer 1189, wat zou betekenen dat hij enorm veel geschilderd heeft. Een flink aantal van zijn schilderijen is echter in de revolutie van 1795 gesneuveld. Op grond van zijn stijl zou Hendrik de Valk een leermeester van hem kunnen zijn geweest. Hij gaf zelf les aan zijn broer, Mathijs Accama. Zijn vroegste werk stamt uit 1716. Hij heeft voor het stadhouderlijke hof in Leeuwarden geschilderd en voor de Franeker Academie. Hij heeft een portret gemaakt van de toen tienjarige Willem Care Hendrik Friso (de latere Willem IV). Daarnaast hij hij een serie van 29 portretten van Friese officieren van het oranjeregiment gemaakt. Een aantal van deze portretten is bij de omwenteling van 1795 veilig gesteld door de sequestor van de vorstelijke goederen, T. Joha. Overigens zijn er ook een aantal werken van Accama verdwenen in de Tweede Wereldoorlog. 

Afbeelding 2 Het in de Tweede Wereldoorlog verdwenen portret van Hoobe Esaias Ulbo van Unia, Kapitein Regiment Oranje-Friesland

Afbeelding 3 Het in de Tweede Wereldoorlog verdwenen portret van Lucia barbara van Burmania

We kunnen dus de conclusie trekken dat revoluties en oorlogen niet gunstig uitpakken voor het behoud van cultureel erfgoed, maar dat lijkt mee een open deur. Feit is dat van de bijna 1200 schilderijen er een flink aantal zijn verdwenen.

Afbeelding 2 Anna Maria van Burmania, Bernhard Accama, 1754 met nummer 1189 in Dekemastate

Afbeelding 3 Hanna van Hanover, prinses van Oranje-Nassau, geschilderd door Benne Accama in 1736

Een soortgelijk portret is in 2020 verkocht op een veiling voor 20.062,50 Engelse ponden en is aangekocht door het Fries Museum. Het gaat om een portret van Anna van Hannover uit 1736, twee jaar na haar huwelijk met Willem Karel Hendrik Friso (Willem IV), prins van Oranje. Het doek toont de jonge Engelse prinses als ze nog maar net in Leeuwarden woont.

Op 22 september 1744 schildert hij een portret van Jacob Bourboom, burgemeester van Leeuwarden. Ook voor "Marijke Moai" is door hem een portret geschilderd, in 1740.

In 1749 woonde hij aan het Zuidvliet. Zijn vijf jaar jongere broer Matthijs was ook schilder en woonde vlakbij hem. 

Hij is overleden in Leeuwarden op vier april 1756 in Leeuwarden. Hij is begraven bij de Jacobijnerkerk in Leeuwarden. Op 9 maart 1932 is in Leeuwarden een straat naar hem vernoemd, bij de Vredeman de Vriesstraat in de buurt zijn allemaal straten genoemd naar portretschilders, een daar van, de Accamastraat, is dus naar hem vernoemd.

Op 19 maart 1759 werd zijn boelgoed verkocht, onder andere portretten van de Oranjes en Nassaus en historiestukken., meubels en huisraad ten huize van M. Accama op de Gragtswal in Leeuwarden. Mathijs Accama zelf zat inmiddels op de Reguliersgracht in Amsterdam. Sinds 1 mei 1752 woonde hij in Amsterdam en handelde in Italiaanse en Franse kunst.

Geraadpleegde literatuur en bronnen:

- https://rkd.nl/nl/explore/artists/259

- https://www.dekemastate.nl/over-dekema-state/historie/portretten/anna-maria-en-johanna-agatha-van-burmania

- Leeuwarden, archiefnummer 5, Gewestelijke bestuursinstellingen van Friesland 1580-1795 - Tresoar, inventarisnummer 6480, blad 621

- Groot-Consentboek, archiefnummer 1001, Archief van de stad Leeuwarden - Historisch Centrum Leeuwarden, inventarisnummer 3647, blad 172

- https://historischcentrumleeuwarden.nl/images/pdf/Straatnaamgeving-Dolk.pdf

- www.bonhams.com

- Leeuwarder Courant 14 maart 1759

- Amsterdamse Courant 17 juni 1752

- https://historiek.net/fries-museum-verwerft-portret-anna-van-hannover/140635

- https://wo2.collectienederland.nl/search/?q=accama